Czym są XMP i EXPO?
To profile szybkości zapisane w samych kościach pamięci. Każda kość startuje z wolną, bezpieczną szybkością domyślną, która działa na każdej płycie głównej. Wyższa szybkość, ta wydrukowana na pudełku, jest zapisana jako profil, a komputer korzysta z niej dopiero wtedy, gdy włączysz ten profil w BIOS-ie. XMP to nazwa Intela, a EXPO to nazwa AMD dla pamięci DDR5. Robią to samo i wiele zestawów ma oba. Dopóki profil jest wyłączony, masz zapłaconą szybkość, z której nie korzystasz.
- XMP: profil Intela, dostępny też na wielu płytach głównych AMD.
- EXPO: profil AMD dla pamięci DDR5.
- DOCP: tak ASUS nazywa XMP na swoich płytach głównych AMD.
Jak sprawdzić w Windows, czy profil jest włączony?
Otwórz Menedżera zadań skrótem Ctrl+Shift+Esc, przejdź na kartę Wydajność i kliknij Pamięć. Wiersz Szybkość pokazuje, z jaką szybkością pamięć pracuje w tej chwili. Porównaj tę liczbę z szybkością na naklejce kości albo na pudełku. Jeśli obie się zgadzają, profil jest włączony. Jeśli Windows pokazuje wyraźnie niższą liczbę, pamięć nadal pracuje z szybkością domyślną. Niektóre programy pokazują częstotliwość pamięci jako połowę szybkości znamionowej. To normalne, a nie usterka. Darmowa aplikacja Configurator dla Windows sama odczytuje stan profilu pamięci i mówi wprost, czy jest włączony.
- Szybkość w Menedżerze zadań zgadza się z naklejką: profil jest włączony.
- Szybkość jest wyraźnie niższa niż na naklejce: profil jest wyłączony.
- Program pokazuje dokładnie połowę szybkości znamionowej: ten program inaczej podaje częstotliwość, profil jest włączony.
Jak włączyć profil?
Włączasz go w BIOS-ie, nie w Windows. Uruchom komputer ponownie i naciskaj klawisz BIOS-u, gdy tylko ekran się zaświeci. Na większości płyt głównych jest to Delete albo F2, a pierwszy ekran zwykle to podpowiada. Poszukaj ustawienia pamięci o nazwie XMP, EXPO albo DOCP. Dokładna nazwa i miejsce zależą od producenta płyty głównej. Często znajdziesz je na pierwszym ekranie albo w menu strojenia lub podkręcania. Wybierz profil, zapisz i uruchom komputer ponownie.
- Uruchom komputer ponownie i naciskaj Delete albo F2, aż otworzy się BIOS.
- Znajdź ustawienie o nazwie XMP, EXPO albo DOCP.
- Jeśli na liście jest więcej niż jeden profil, wybierz pierwszy.
- Zapisz zmiany i wyjdź, a potem jeszcze raz sprawdź szybkość w Menedżerze zadań.
Co zrobić, gdy komputer potem nie startuje?
Najpierw poczekaj. Po zmianie ustawień pamięci pierwsze uruchomienie może trwać minutę albo dłużej przy czarnym ekranie, zwłaszcza z DDR5, bo płyta główna testuje nowe ustawienia. Jeśli komputer naprawdę się nie uruchamia, większość płyt głównych zauważa to po kilku próbach i sama wraca do ustawień domyślnych. Jeśli tak się nie stanie, zresetuj ustawienia BIOS-u tak, jak opisuje to instrukcja płyty głównej. Potem sprawdź, czy kości siedzą w gniazdach, które instrukcja zaleca dla dwóch kości, i zaktualizuj BIOS, bo nowsze wersje często poprawiają obsługę pamięci.
Dlaczego pamięć nie osiąga szybkości z pudełka?
Bo szybkość na pudełku to wartość, dla której zestaw był testowany, a nie obietnica dla każdego komputera. Procesor i płyta główna mają własne ograniczenia. Bardzo szybki zestaw na starszej albo prostszej płycie głównej może być stabilny tylko przy niższej szybkości. Cztery kości też trudniej rozpędzić niż dwie. Jeśli pełny profil nie jest stabilny, wypróbuj drugi, wolniejszy profil, o ile zestaw go ma, albo ustaw niższą szybkość ręcznie. Przed zakupem pamięci sprawdź listę przetestowanych zestawów na stronie wsparcia producenta płyty głównej.
Czy to bezpieczne i skąd wiadomo, że jest stabilnie?
Tak, przy zwykłym użytkowaniu to bezpieczne. Profil to ustawienie, z którym producent pamięci przetestował zestaw. Musisz tylko potwierdzić, że twój komputer jest z nim stabilny. Losowe awarie, niebieskie ekrany albo gry, które same się zamykają niedługo po włączeniu profilu, wskazują na pamięć. Uruchom narzędzie Diagnostyka pamięci systemu Windows albo obciąż cały komputer na jakiś czas i wypatruj błędów. Aplikacja Configurator pokazuje profil pamięci razem z innymi ustawieniami związanymi z BIOS-em i ma test zestawu, który obciąża komputer i przerywa, jeśli temperatury wzrosną za wysoko.