Czym jest krzywa wentylatorów?
Krzywa wentylatorów to prosta reguła: przy tej temperaturze kręć się z tą prędkością. Rysuje się ją jako linię, z temperaturą na osi poziomej i prędkością wentylatora na osi pionowej, zwykle z czterema albo pięcioma punktami, które możesz przesuwać. Fabrycznie większość płyt głównych używa standardowej krzywej, która jest bezpieczna, ale w spoczynku często głośniejsza, niż trzeba. Ustawienie własnej zajmuje kilka minut i jest najtańszym sposobem na cichszy komputer.
Gdzie się ją ustawia?
Możesz ją ustawić w BIOS-ie albo w programie w Windows. Każda płyta główna ma w BIOS-ie stronę sterowania wentylatorami. Nazwa zależy od producenta, na przykład Q-Fan Control na płytach ASUS albo Smart Fan na płytach Gigabyte. Krzywa ustawiona w BIOS-ie działa od chwili uruchomienia komputera i nie potrzebuje żadnego programu. Program w Windows łatwiej poprawiać, patrząc na temperatury, i może on reagować na temperaturę karty graficznej, której BIOS zwykle nie widzi. Wentylatory na samej karcie graficznej trzymają się własnej krzywej karty, a zmieniasz ją programem, nie w BIOS-ie. Darmowa aplikacja Configurator dla Windows ustawia stałe prędkości i krzywe temperatur dla wentylatorów, do których ma dostęp.
Jaki kształt powinna mieć krzywa?
Płaska i niska na początku, równy wzrost w środku, pełna prędkość przed limitem. Dokładne liczby zależą od twojego procesora, chłodzenia i obudowy, więc potraktuj poniższe punkty jako kształt wyjściowy i popraw go po testach.
- Spoczynek i lekka praca: trzymaj wentylator na jednej niskiej, stałej prędkości, której nie słychać.
- Nie zaczynaj wzrostu za wcześnie. Temperatura procesora skacze na sekundę, gdy otwierasz program, a krzywa, która na to reaguje, sprawia, że wentylatory co chwilę przyspieszają i zwalniają.
- Środek zakresu: podnoś prędkość stopniowo, bez stromego skoku.
- Pełną prędkość osiągnij kilka stopni przed najwyższą temperaturą, na jaką pozwala część, a nie dokładnie przy niej.
Jak sprawić, żeby wentylatory nie przyspieszały i nie zwalniały co chwilę?
Pomagają trzy ustawienia. Po pierwsze, trzymaj dolną część krzywej płasko, żeby małe zmiany temperatury w ogóle nie ruszały prędkości. Po drugie, użyj ustawienia opóźnienia, jeśli twój BIOS albo program je ma. Często nazywa się step up time i step down time albo histereza i sprawia, że wentylator czeka kilka sekund, zanim pójdzie za temperaturą. Po trzecie, znajdź najniższą prędkość, przy której każdy wentylator nadal kręci się pewnie, i nie schodź poniżej niej, bo wentylator, który ciągle staje i rusza, drażni bardziej niż taki, który kręci się wolno. Sprawdź też tryb wentylatora: wentylator z wtyczką czteropinową steruje się w trybie PWM, a z wtyczką trzypinową w trybie DC. W złym trybie może cały czas kręcić się z pełną prędkością.
A co z wentylatorami obudowy i chłodzeniem wodnym?
Wentylatory obudowy wyrzucają ciepło z całej obudowy, a w komputerze do gier większość tego ciepła pochodzi z karty graficznej. Jeśli twój program do wentylatorów potrafi korzystać z temperatury karty graficznej, niech wentylatory obudowy idą za nią. Jeśli ustawiasz krzywą w BIOS-ie, będą szły za procesorem albo czujnikiem płyty głównej, a wtedy najlepiej sprawdza się łagodna krzywa. Przy chłodzeniu wodnym wentylatory na chłodnicy dostają krzywą jak każdy wentylator procesora. Z pompą jest inaczej: zwykle pracuje ze stałą prędkością, tak jak opisuje to instrukcja chłodzenia, i nigdy nie należy jej spowalniać po to, żeby komputer był cichszy.
Jak sprawdzić, czy krzywa jest bezpieczna?
Obciąż mocno komputer na dziesięć do piętnastu minut i obserwuj temperatury. Nada się i długa sesja w grze, i test obciążeniowy. Temperatury powinny wzrosnąć, ustabilizować się i zostać poniżej limitu, który producent podaje dla procesora i karty graficznej. Jeśli ciągle rosną, krzywa jest za łagodna u góry albo obudowa nie dostaje dość świeżego powietrza. Potem posłuchaj komputera w spoczynku i obniż pierwsze punkty, jeśli nadal słyszysz wentylatory.
Co, jeśli przez pomyłkę ustawisz krzywą za nisko?
Części chronią się same. Procesor albo karta graficzna, które za bardzo się nagrzeją, same zwalniają, a komputer wyłącza się, zanim dojdzie do uszkodzenia, ale ani jedno, ani drugie nie jest przyjemne w środku gry. Dlatego każdą nową krzywą przetestuj pod obciążeniem, zanim zaczniesz na niej polegać. Aplikacja Configurator dodaje własne zabezpieczenie: jeśli procesor osiągnie 95 C albo karta graficzna 88 C, przestaje sterować wentylatorami i oddaje je płycie głównej i karcie. Jej test zestawu obciąża komputer z wyłącznikami temperaturowymi, więc to szybki sposób na sprawdzenie nowej krzywej.